پیپ چیست و ارزش هر پیپ چطور محاسبه می‌شود

پیپ چیست؟

دما بالا می‌رود. هیچ‌کس نمی‌گوید صد صدم درجه گرم‌تر شد، چون درجه واحدی است که همه بر سرش توافق کرده‌اند و نیازی به خواندن عدد خام نیست.

پیپ (Pip) همین نقش را در بازار ارز دارد و کوتاه‌شدهٔ Percentage in Point است. در جفت‌ارزهای اصلی به‌جز ین ژاپن، یک پیپ برابر یک واحد از رقم چهارم اعشار یعنی ۰٫۰۰۰۱. پایه‌های این بازار در ترید چیست آمده.

یک نمونهٔ فرضی کمک می‌کند. حرکت نرخ یورو به دلار از ۱٫۱۰۲۴ به ۱٫۱۰۲۷ سه پیپ است، چون رقم چهارم اعشار سه واحد جابه‌جا شده.

جفت‌های ین استثنا هستند. این جفت‌ها دو رقم اعشار دارند و یک پیپشان ۰٫۰۱ است، پس حرکت دلار به ین از ۱۵۹٫۳۸ به ۱۵۹٫۴۱ هم سه پیپ است. عدد جابه‌جاشده صد برابر بزرگ‌تر به نظر می‌رسد، ولی تعداد پیپ در هر دو حالت دقیقاً یکی است و تفاوت فقط در محل رقم است.

یک رقم اضافه هم هست. پلتفرم‌های الکترونیک نرخ‌ها را با یک رقم اعشار بیشتر نمایش می‌دهند و آن رقم **پیپت** (Pipette) نام دارد. پیپت یک‌دهم پیپ است، پس روی نماد پنج‌رقمی هر پیپ ده پیپت دارد و رقم پنجم همان پیپت را نشان می‌دهد.

ارزش هر پیپ چگونه محاسبه می‌شود؟

پیپ فاصله را می‌شمارد. برای تبدیل آن فاصله به پول سه ورودی لازم است: اندازهٔ پیپ نماد، تعداد واحدهای معامله‌شده، و نرخ تبدیل ارز مظنه به ارز حساب.

فرمول پذیرفته‌شده کوتاه است. `Pip Value = (Pip Size ÷ Quote-to-Account Rate) × Units`

یعنی اندازهٔ پیپ تقسیم بر نرخ ارز مظنه به ارز حساب، ضرب در تعداد واحد. ماشین حساب پیپ همین کار را می‌کند.

حالا یک نمونهٔ عددی. در یورو به دلار با حساب دلاری و یک لات استاندارد، عدد ۰٫۰۰۰۱ ضرب در صد هزار واحد می‌شود ده دلار. با همان فرمول، ده هزار واحد یک دلار و هزار واحد ۰٫۱ دلار به ازای هر پیپ می‌دهد.

چرا محاسبه ساده شد؟ چون ارز مظنه و ارز حساب هر دو دلارند و نرخ تبدیل از صورت و مخرج حذف می‌شود. وقتی دلار ارز پایه باشد، آن نرخ در مخرج باقی می‌ماند و ارزش پیپ همراه نرخ تبدیل جابه‌جا می‌شود.

جفت‌های ین نمونهٔ روشن‌اند. با نرخ ۱۵۹٫۳۸ در چهاردهم اوت ۲۰۲۶، ارزش هر پیپ در یک لات استاندارد حدود ۶٫۳ دلار می‌شود. هر عدد نقل‌شده بدون تاریخِ نرخ، به نرخ همان روز وابسته است.

ستون آخر تفکیک اصلی را نشان می‌دهد. مقدار ده دلار فقط در دو ردیف نخست برقرار است، چون در آن دو نماد ارز مظنه همان ارز حساب است. حجم معامله هم ضریب مستقیم این عدد است و لات آن را تعیین می‌کند.

پیپ و پوینت چه فرقی دارند؟

اینجا واژه خطا می‌سازد. در فهرست خواص نماد در مستندات رسمی پلتفرم متاتریدر (MetaTrader) واژهٔ pip نیامده و جای آن چهار خاصیت دیگر نشسته است. آن چهار `SYMBOL_POINT` و `SYMBOL_DIGITS` و `SYMBOL_TRADE_TICK_SIZE` و `SYMBOL_TRADE_TICK_VALUE` هستند، یعنی ارزش پوینت، تعداد ارقام اعشار، کوچک‌ترین تغییر قیمت و ارزش هر تیک.

پس تکلیف روشن است. پیپ زبان معامله‌گران است و پوینت و تیک زبان سامانه، و این دو همیشه یک عدد را نشان نمی‌دهند. **پوینت** (Point) کوچک‌ترین گام نمایش قیمت است و مقدارش به تعداد ارقام اعشار نماد وابسته است.

تفاوت روی نماد پنج‌رقمی ظاهر می‌شود. روی نماد چهاررقمی پوینت و پیپ یکی هستند، ولی روی نماد پنج‌رقمی هر پیپ برابر ده پوینت است. همین ضریب ده است که پرتکرارترین خطای عملیاتی این حوزه را می‌سازد.

معادل گرفتن پوینت با پیپت قید دارد. این معادل‌سازی فقط روی نمادهای پنج‌رقمی برقرار است. روی نمادهای چهاررقمی پوینت با پیپ برابر است، پس همان معادل‌سازی آنجا نتیجهٔ درست نمی‌دهد.

تفاوت پیپ و تیک چیست؟

تعریف هر دو نزدیک است. هر دو کوچک‌ترین گام حرکت قیمت را توصیف می‌کنند، ولی از دو جای متفاوت می‌آیند. پیپ عرف بازار خارج از بورس است و هیچ نهادی تصویبش نکرده.

**تیک** (Tick) جای دیگری تعریف می‌شود. تیک الزام مصوب یک بورس یا مشخصهٔ یک قرارداد است و مقدارش می‌تواند از پیپ کوچک‌تر یا بزرگ‌تر باشد.

قرارداد آتی نمونهٔ دقیق است. اندازهٔ قرارداد آتی یورو به دلار در بورس CME (CME Group) برابر ۱۲۵٬۰۰۰ یورو است. حداقل نوسان قیمت در معاملهٔ عادی روی پلتفرم Globex برابر ۰٫۰۰۰۰۵ به ازای هر یورو است، یعنی ۶٫۲۵ دلار. پس گام حداقلی این قرارداد نصف یک پیپ فارکس است و نه یک پیپ کامل.

دو نکته مهم است. نخست اینکه این عدد همیشگی نبوده و CME گام قرارداد را در دهم ژانویهٔ ۲۰۱۶ نصف کرد. پیش از آن مقدارش ۰٫۰۰۰۱ معادل ۱۲٫۵۰ دلار بود، دقیقاً یک پیپ کامل.

دوم اینکه قرارداد دیگری هم هست. همان بورس روی همان دارایی قرارداد میکرو دارد که اندازه‌اش ۱۲٬۵۰۰ یورو و گام حداقلی‌اش ۰٫۰۰۰۱ معادل ۱٫۲۵ دلار است. یک دارایی پایه، یک بورس، دو قرارداد، و دو گام حداقلی متفاوت.

آیا در بورس ایران هم پیپ داریم؟

پاسخ کوتاه منفی است. در بورس اوراق بهادار تهران واحد شمارش حرکت قیمت پیپ نیست و مفهوم آن هم با پیپ یکسان نیست. چهار تفاوت مشخص این فاصله را می‌سازد.

**یک. واحد ریالی است و مصوب.** حداقل تغییر قیمت هر سفارش را هیئت‌مدیرهٔ بورس تعیین می‌کند. مبنا اطلاعیهٔ دوازدهم اردیبهشت ۱۴۰۰ است. بر پایهٔ آن اطلاعیه، نمادهای زیر ۵٬۰۰۰ ریال گام یک ریالی دارند و ۵٬۰۰۰ ریال و بالاتر گام ده ریالی.

منشأ عدد فرق دارد. در بورس تهران این رقم را نهاد تصویب‌کننده تعیین می‌کند، در حالی که در فارکس چنین نهادی اصلاً وجود ندارد. تازه‌ترین تغییر شناسایی‌شده تا تاریخ نگارش همان مصوبهٔ ۱۴۰۰ است.

**دو. نقطهٔ ورود حساب سنت است.** بخشی از بروکرهای در دسترس کاربر ایرانی حساب سنت ارائه می‌کنند؛ در این حساب موجودی بر حسب سنت نمایش داده می‌شود و حجم‌های بسیار کوچک‌تر از حساب استاندارد قابل معامله است. حداقل واریز گزارش‌شده یک تا ده دلار است.

فرض ادبیات انگلیسی دیگر است. آن ادبیات عمدتاً بر حساب دلاری و لات استاندارد بنا شده، پس «هر پیپ ده دلار» را پیش‌فرض می‌گیرد.

**سه. واحد حساب ریال است ولی پیپ دلاری.** این دوگانگی دو منبع نوسان می‌سازد: نرخ جفت‌ارز، و نرخ تبدیل دلار به ریال. منبع دوم در محاسبهٔ ارزش پیپ بر حسب ارز حساب دلاری اصلاً ظاهر نمی‌شود.

پیامدش ساختاری است. ارزش تومانی یک پیپ حتی وقتی نرخ جفت‌ارز ثابت بماند تغییر می‌کند، چون مخرج محاسبه عوض شده است. کاربری که سرمایه‌اش را به دلار می‌سنجد این لایه را ندارد و ماشین‌حساب‌های خارجی هم آن را نشان نمی‌دهند.

شاهدش دو نرخ ثبت‌شده است. نرخ تتر در بازار ایران در یازدهم مرداد ۱۴۰۴ برابر ۹۰٬۸۲۱ تومان گزارش شد و در بیستم مرداد ۱۴۰۵ به ۱۸۶٬۲۷۹ تومان رسید. در همان بازه ارزش تومانی یک پیپ ده‌دلاری در یورو به دلار حدود دو برابر شد، بدون آنکه نرخ خود جفت‌ارز حرکت کند.

**چهار. ساعت پرنوسان با ساعت کاری نمی‌خواند.** هم‌پوشانی سشن لندن و نیویورک بیشترین دامنهٔ پیپ روزانه را می‌سازد. به وقت ایران این بازه تا تاریخ نگارش حدود ۱۶:۳۰ تا ۲۰:۳۰ است. جزئیاتش در ساعات معاملاتی بازارها آمده.

یک تفاوت مقرراتی هم هست. فارکس در ایران تا تاریخ نگارش مجوز رسمی داخلی ندارد، پس اختلاف با بروکر بر سر اندازهٔ پیپ نماد مرجع داوری داخلی ندارد.

در اتحادیهٔ اروپا وضع فرق دارد. بازار خرد آنجا چارچوب مصوب دارد و نمونه‌اش مصوبهٔ ۲۰۱۸ نهاد ناظر بازارهای اروپا (ESMA) است. آن چارچوب اما شامل بروکرهای آفشوری که کاربر ایرانی به آن‌ها دسترسی دارد نمی‌شود.

کجا شمردن پیپ گمراه‌کننده است؟

پیپ ابزار شمارش است. ابزار سنجش ریسک نیست، و پنج جا این تمایز اهمیت پیدا می‌کند که نادیده گرفتنش محاسبه را خراب می‌کند.

**بین دو نماد قابل مقایسه نیست.** بیست پیپ روی یورو به دلار با بیست پیپ روی طلا یکی نیست، چون هم ارزش پولی پیپ فرق می‌کند و هم دامنهٔ نوسان نماد. اقدام کاهنده: فاصله بر حسب درصد سرمایه سنجیده می‌شود، نه مجموع پیپ.

**در طلا قرارداد رایج است، نه استاندارد.** در بیشتر پلتفرم‌ها پیپ طلا ۰٫۰۱ دلار و اندازهٔ قرارداد ۱۰۰ اونس است، پس یک دلار حرکت قیمت صد پیپ می‌شود. اقدام کاهنده: اندازهٔ قرارداد و تعداد اعشار نماد طلا از مشخصات همان بروکر خوانده می‌شود.

**در شاخص‌ها واژه عرفی است.** در نمادهایی مانند US30 و NAS100 آنچه حرکت می‌کند در بیان فنی پوینت نام دارد. اقدام کاهنده: ارزش هر واحد از اندازهٔ قرارداد همان بروکر گرفته می‌شود؛ در NAS100 با اندازهٔ قرارداد پیش‌فرض ده، هر لات حدود ده دلار به ازای هر واحد است.

**در رمزارز استانداردی وجود ندارد.** اندازهٔ پیپ تابع قیمت دارایی و پلتفرم است، پس عددی که برای یک آلت‌کوین درست است برای بیت‌کوین نادرست می‌شود. اقدام کاهنده: اندازهٔ پیپ پیش از محاسبه از مشخصات نماد در همان پلتفرم گرفته می‌شود.

**پیپ هزینهٔ اجرا را نمی‌شمارد.** اسپرد و کمیسیون و اسلیپیج (Slippage) یعنی تفاوت قیمت مورد انتظار و قیمت واقعی اجرا، در شمارش پیپ دیده نمی‌شوند. اقدام کاهنده: اسپرد و کمیسیون جدا از فاصلهٔ پیپی محاسبه می‌شوند.