ترید چیست و «تریدر» کیست؟ صفر تا صد

ترید چیست و تریدر کیست؟

ترید یعنی خرید و فروش یک دارایی با هدف سود از تغییر قیمت، نه از نگه‌داشتن آن. تریدر هم کسی است که همین کار را می‌کند. مقرره این دو را با شور و اشتیاق تعریف نمی‌کند؛ با نقش و با عدد تعریفشان می‌کند، و همان تعریف‌ها چیزی را روشن می‌کنند که منابع فارسی معمولاً از قلم می‌اندازند.

این مدخل ستون خوشهٔ مبانی است و هر بخشش خودبسنده است و می‌شود جدا خواند و جایی که موضوعی مدخل خودش را دارد، لینکش آمده.

چرا تعریف مقرراتی مهم است

تعریف محاوره‌ای «ترید» در هر منبع فارسی کمی فرق می‌کند و تعریف مقرراتی فرق نمی‌کند، چون شمارهٔ ماده دارد و می‌شود بازش کرد. تفاوت این دو در جای دیگری هم خودش را نشان می‌دهد: تعریف محاوره‌ای پیامد ندارد، تعریف مقرراتی دارد.

چرا این مدخل ستون است و نه مقالهٔ معمولی

ستون یعنی مدخلی که مرز موضوع را می‌کشد و هر شاخه را به مدخل خودش می‌سپارد و پس اینجا هیچ موضوعی تا آخر باز نمی‌شود. اگر دنبال پاسخ عملیاتی یک موضوع مشخص هستید، از جدول پایان مدخل شروع کنید.

مقرره به «ترید» چه می‌گوید؟

در دستورالعمل بازارهای ابزار مالی اروپا (MiFID II) آنچه معادل ترید کردن است نام مشخصی دارد: «معامله بر حساب خود». مادهٔ ۴ بند ۱ جزء ۶ دستورالعمل بازارهای ابزار مالی اروپا تعریفش می‌کند، و تعریف یک جملهٔ کوتاه است. معامله در برابر سرمایهٔ اختصاصی، که به انعقاد معامله در یک یا چند ابزار مالی می‌انجامد.

سه واژه‌ای که بار معنایی دارند

سه واژه در همین یک جمله بار معنایی دارند و «سرمایهٔ اختصاصی» یعنی پول خودتان. «انعقاد معامله» یعنی کار وقتی تمام است که معامله بسته شود؛ پایان تحلیل کافی نیست. و «ابزار مالی» یعنی دامنه بسته است؛ هر چیزی ابزار مالی نیست.

دو کاری که با هم اشتباه گرفته می‌شوند

جزء ۵ همان ماده کار دیگری را تعریف می‌کند: «اجرای سفارش از طرف مشتری» و این دو با هم اشتباه گرفته می‌شوند ولی یکی نیستند. اولی برای خودتان معامله می‌کنید، دومی برای دیگری.

تفاوتشان مثل تفاوت راننده‌ای است که ماشین خودش را می‌راند با راننده‌ای که مسافر می‌برد. هر دو رانندگی می‌کنند، ولی مسئولیت و ریسکشان یکی نیست.

تفکیک همین دو جزء، بخش بزرگی از سوءتفاهم‌های رایج را حل می‌کند. وقتی کسی می‌گوید «کارگزارم هم ترید می‌کند»، ممکن است منظورش هر کدام از این دو باشد و پیامدشان یکی نیست. در حالت اول، کارگزار سرمایهٔ خودش را در معرض بازار می‌گذارد و در حالت دوم فقط واسطه است و ریسک بازار را برنمی‌دارد.

پرسشی که این تعریف پاسخ نمی‌دهد

پرسشی که این تعریف پاسخ نمی‌دهد هم مهم است: تعداد معامله. متن مقرره هیچ‌جا نمی‌گوید از چند معامله در ماه به بعد «ترید» حساب می‌شود. آن پرسش را جای دیگری پاسخ داده، و در بخش بعد می‌بینیمش.

مرز شخص و شرکت

جزء ۱ همان ماده «شرکت سرمایه‌گذاری» را تعریف می‌کند و معیارش شنیدنی است. شخص حقوقی که **شغل یا کسب‌وکار معمولش** ارائهٔ خدمت سرمایه‌گذاری به اشخاص ثالث باشد. یعنی مرز میان تریدر شخصی و نهاد دارای مجوز، «حرفه‌ای بودن» به معنای مهارت نیست. به معنای این است که کار را برای دیگران و به‌عنوان کسب‌وکار انجام بدهید.

تریدر کیست و مقررات چطور از مشتری معمولی جدایش می‌کند؟

واژه‌نامهٔ رسمی کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا (CFTC) دو اصطلاح محاوره‌ای را تعریف کرده. «معامله‌گر روزانه» کسی است که موقعیت می‌گیرد و آن را در همان جلسهٔ معاملاتی و پیش از پایان معاملات می‌بندد. «پوشش‌دهنده» کسی است که در بازار شرکت می‌کند تا ریسکی را که از جای دیگری دارد کم کند. ^[S5]

جایی که مقررات عدد داده

جالب‌تر از این دو، جایی است که مقررات «چقدر باید معامله کنی تا حرفه‌ای حساب شوی» را کمّی کرده. کتاب راهنمای نهاد ناظر مالی بریتانیا (FCA) مشتری خرد را با نفی تعریف می‌کند. قاعدهٔ COBS 3.4.1R می‌گوید کسی که نه مشتری حرفه‌ای است نه طرف مقابل واجد شرایط.

بعد در قاعدهٔ COBS 3.5.3R سه معیار عددی می‌گذارد که برای ارتقا به مشتری حرفه‌ای باید دست‌کم دوتایش برقرار باشد. این تنها جایی است که «چقدر» پاسخ عددی گرفته.

مرتبط: تریدر کیست — این مدخل در همین ستون ادغام شده؛ پرسشش را همین‌جا پاسخ می‌گیرید.

اهمیتش این است که پرسش «از کِی تریدر حساب می‌شوم» را از حوزهٔ سلیقه بیرون می‌آورد و پاسخ محاوره‌ای «وقتی جدی شدی» است. پاسخ مقرراتی سه شرط سنجش‌پذیر است که یا برقرارند یا نیستند، و ارتقا هم آزمون کیفی جداگانه‌ای دارد.

چهار پرسش پرتکرار و اینکه متن مقرره برای هرکدام چه گذاشته.

سفارش شما بعد از کلیک کجا می‌رود؟

کمیسیون بورس و اوراق بهادار آمریکا (SEC) در پرتال آموزشی‌اش چهار مسیر ممکن برای یک سفارش سهام برمی‌شمارد. کارگزار می‌تواند سفارش را به بورسی که سهم در آن پذیرفته شده بفرستد. می‌تواند به بازارسازی بفرستد که آمادهٔ خرید و فروش در قیمت‌های اعلام‌شدهٔ عمومی است و ممکن است بابت جریان سفارش به کارگزار پول بدهد. ^[S6]

دو مسیر دیگر

مسیر سوم شبکهٔ ارتباطات الکترونیکی است که سفارش‌های خرید و فروش را به هم می‌رساند. مسیر چهارم «پرکردن داخلی» است: کارگزار سفارش را از موجودی خودش پر می‌کند.

نکته‌ای که در سه مسیر از چهار مسیر مشترک است

در سه مسیر از این چهار مسیر، طرف مقابل معاملهٔ شما یک شرکت است. تصویر رایج «بازار جایی است که خریدار و فروشنده به هم می‌رسند» فقط یکی از چهار حالت را توصیف می‌کند.

نکتهٔ دوم، پول است و در مسیر بازارساز، همان پرتال صریح می‌گوید ممکن است بابت جریان سفارش به کارگزار پرداختی انجام شود. یعنی انتخاب مسیر برای کارگزار بی‌طرف نیست و می‌تواند درآمد داشته باشد و این هم افشاشدنی است و هم قابل پرسیدن.

پرکردن داخلی هم یک مسیر رسمی و شناخته‌شده در ادبیات نهاد ناظر است. آنچه اهمیت دارد افشا و کیفیت اجراست.

دو پرسشی که از کارگزار می‌شود پرسید

اول اینکه سفارش من معمولاً به کدام مسیر می‌رود و دوم اینکه بابت هدایت سفارش پرداختی دریافت می‌شود یا نه. هر دو پاسخ نوشتنی دارند و در سیاست اجرای سفارش منتشر می‌شوند.

بازار چه کسانی هستند؟

فهرست رسمی بازیگران بازار در پرتال آموزشی کمیسیون بورس آمریکا هشت نقش متمایز دارد. ^[S6]

• کارگزار-معامله‌گر که بابت انجام معامله میان خریدار و فروشنده کارمزد می‌گیرد.

• نهادهای پایاپای، شامل شرکت‌های پایاپای و سپرده‌گذاری.

• مؤسسات رتبه‌بندی اعتباری که کیفیت اعتباری ابزار را می‌سنجند.

• سامانه‌های معاملاتی جایگزین که خارج از بورس سفارش‌ها را به هم می‌رسانند.

چهار نقش دیگر هم در همان فهرست هست و هیچ‌کدام از این هشت نقش، کاری که معامله‌گر خرد می‌کند را انجام نمی‌دهند؛ همه زیرساخت‌اند.

نقش‌هایی که در محتوای فارسی دیده نمی‌شوند

چند نقش دیگر هم در فهرست هست که در محتوای فارسی تقریباً هرگز دیده نمی‌شوند: نهاد سپرده‌گذاری، مؤسسهٔ رتبه‌بندی اعتباری، و سامانهٔ معاملاتی جایگزین. هرکدام لایه‌ای از زیرساخت‌اند که معامله بدونشان انجام نمی‌شود.

«تریدر خرد» در آن فهرست رسمی **نام برده نشده است**. این حذف معنادار است. از منظر ساختار بازار، او یک نقش نهادی نیست بلکه یک مشتری است. بازارهای مالی چیست این ساختار را جدا باز می‌کند.

مرز ترید و سرمایه‌گذاری کجاست؟

مرز این دو در تعریف، مرز افق زمانی و منبع سود است. ترید از تغییر قیمت سود می‌خواهد و سرمایه‌گذاری از نگه‌داشتن و رشد بلندمدت. این تفاوت روش است و در هر بازاری برقرار.

چرا این مرز فقط بحث نظری نیست

هر جا پیامد مالیاتی یا مقرراتی به **مدت نگهداری** گره بخورد، همین مرز از یک بحث تعریفی به یک سنجهٔ عملی تبدیل می‌شود. علتش روشن است: مدت نگهداری برخلاف نیت، قابل مشاهده است. نیت را نمی‌شود سنجید و «قصد سرمایه‌گذاری» را نمی‌شود اثبات کرد، ولی تاریخ خرید و تاریخ فروش ثبت می‌شوند.

هر قاعده‌ای که بخواهد این دو را از هم جدا کند، ناچار سراغ همان چیزی می‌رود که سند دارد. به همین دلیل معیارهای عملیاتی در این حوزه معمولاً زمان‌محورند.

همان مرز در طبقه‌بندی مشتری هم هست

قاعدهٔ COBS 3.5.3R که در بخش پیش دیدیم، یکی از سه معیارش بسامد و اندازهٔ معامله است. یعنی مرز ترید و سرمایه‌گذاری فقط یک تمایز مفهومی نیست؛ در طبقه‌بندی مقرراتی مشتری هم اثر دارد.

تفاوت ترید و سرمایه گذاری همین مرز را با مثال باز می‌کند.

عددی که همه نقل می‌کنند و هیچ‌کس منبع نمی‌دهد

پرمخاطب‌ترین مقالهٔ فارسی «ترید چیست» عدد «۹۰ درصد تریدرها ضرر می‌کنند» را به‌عنوان واقعیت به کار می‌برد، بدون منبع، بدون بازار، بدون دوره، بدون روش‌شناسی. ^[S2,S4]

چرا عدد بی‌منبع را نمی‌شود رد کرد

عدد بی‌منبع را نمی‌شود رد کرد چون چیزی برای بررسی ندارد. ولی می‌شود جایگزینش کرد. چهار نهاد ناظر عدد منتشر کرده‌اند، هر چهار با دامنه و دوره و سند.

چهار عدد منبع‌دار به‌جای یک عدد بی‌منبع، هرکدام با دامنه و دوره.

چرا این چهار با هم فرق دارند

چون بازارشان یکی نیست و دوره‌شان یکی نیست. عدد ESMA دربارهٔ قرارداد مابه‌التفاوت است و عدد CFTC دربارهٔ ارز فرابورس؛ این دو محصول یکی نیستند. هر کس این چهار را به یک عدد واحد تبدیل کند، دقیقاً همان کاری را می‌کند که عدد ۹۰ درصد کرده.

عددی که اثر مداخله را می‌سنجد

عدد ASIC از بقیه جالب‌تر است، چون **اثر مداخله** را می‌سنجد نه وضعیت را. پس از محدود شدن اهرم، زیان خالص انباشتهٔ حساب‌های خرد در شش ماه نخست ۹۱ درصد کم شد.

این یعنی بخش بزرگی از آنچه «زیان تریدرها» نامیده می‌شود، تابع ساختار محصول بوده است. وقتی سقف اهرم عوض شد، عدد هم عوض شد. هیچ‌کدام از این چهار سند دربارهٔ مهارت حرف نمی‌زنند؛ همه دربارهٔ توزیع نتیجه‌اند.

اهرم انتخاب نیست، نتیجهٔ الزام مارجین است

در ارز فرابورس، الزام مارجین برای جفت‌ارزهای اصلی در حد ۲ درصد است. یعنی برای باز کردن موقعیت، ۲ درصد ارزش آن کافی است. همین نسبت است که اهرم می‌سازد — اهرم گزینه‌ای نیست که کسی روشنش کند، نتیجهٔ خودکار همان الزام است. ^[S3]

دو هشدار دیگر در همان سند

هشدار مشتری همان نهاد یک نکتهٔ دیگر هم دارد: زیان می‌تواند از سپردهٔ اولیه فراتر برود. و اهرم بیرون از بازهٔ ۲ تا ۵ درصد مارجین را یکی از نشانه‌های هشدار کلاهبرداری معرفی می‌کند.

چرا سه حوزهٔ بزرگ همزمان سراغش رفتند

مرتبط: اسپرد چیست — هزینه‌ای که در هر معامله پرداخت می‌شود و معمولاً در محاسبهٔ سود دیده نمی‌شود.

سه حوزهٔ بزرگ همین را محدود کرده‌اند و هر سه تاریخ اجرا دارند. اتحادیهٔ اروپا سقف ۳۰:۱ تا ۲:۱ گذاشت و بریتانیا با بیانیهٔ PS19/18 از ۱ اوت ۲۰۱۹ همان را دائمی کرد. استرالیا دستور مداخلهٔ محصولی‌اش را تا ۲۳ مه ۲۰۲۷ تمدید کرد.

اهرم چیست سازوکارش را با مثال باز می‌کند.

در ایران معادل مستقیمی ندارد

محدودیت اهرم در ایران معادل مستقیمی ندارد، چون بازار مشتقهٔ اهرمی خرد در چارچوب داخلی تعریف نشده است. یعنی کاربر ایرانی معمولاً با پلتفرمی کار می‌کند که تحت هیچ‌کدام از این سه رژیم نیست، و هیچ‌کدام از این سقف‌ها رویش اعمال نمی‌شود.

تعریف رسمی «معامله‌گر روزانه»: معامله‌گری، اغلب شخصی با امتیاز معامله در بورس. کسی که موقعیت می‌گیرد و آن را در همان جلسه و پیش از پایان معاملات خنثی می‌کند.

نقل مضمون از واژه‌نامهٔ کمیسیون معاملات آتی کالای آمریکا

قاعده‌ای که در ژوئن ۲۰۲۶ حذف شد

پرتکرارترین عددی که محتوای فارسی دربارهٔ معاملهٔ روزانه نقل می‌کند، سقف ۲۵ هزار دلار حداقل سرمایه برای «معامله‌گر الگو» است. ^[S1]

آن قاعده دیگر وجود ندارد.

آنچه جایش را گرفت

متن جاری قاعدهٔ ۴۲۱۰ سازمان تنظیم‌گر صنعت مالی آمریکا (FINRA) نه عبارت «معامله‌گر الگو» را دارد و نه سقف ۲۵ هزار دلار را. جایشان را سنجه‌ای گرفته به نام «کسری مارجین درون‌روز». بند (a)(۱۹) تعریفش می‌کند و بند (d)(۲) الزام می‌کند در سریع‌ترین زمان ممکن رفع شود.

درس عمومی‌تر: عدد مقرراتی تاریخ انقضا دارد

درس عمومی‌ترش این است که عدد مقرراتی تاریخ انقضا دارد. سقف اهرم، حداقل سرمایه، چرخهٔ تسویه — هر سه در پنج سال اخیر دست‌کم یک بار عوض شده‌اند. عددی که بدون تاریخ نقل شود، دیر یا زود غلط می‌شود.

از «معامله شد» تا «مالک شدید»

معامله وقتی انجام می‌شود که سفارش پر شود و مالکیت وقتی جابه‌جا می‌شود که تسویه انجام شود. این دو یک لحظه نیستند.

چرخه‌ای که در ۲۰۲۴ نصف شد

در بازار سهام آمریکا این فاصله از ۲۸ مه ۲۰۲۴ کوتاه شد: از دو روز کاری به یک روز کاری. اطلاعیهٔ فنی سازمان تنظیم صنعت مالی آمریکا در ۲۲ مه ۲۰۲۴ آن را اعلام کرد. مبنایش اصلاح قاعدهٔ ۱۵c۶-۱(a) توسط کمیسیون بورس بود.

برای چه کسی این فاصله دیده می‌شود

برای معامله‌گر روزانه این فاصله معمولاً دیده نمی‌شود، چون موقعیت پیش از پایان جلسه بسته می‌شود. برای کسی که نگه می‌دارد، همین فاصله تعیین می‌کند از چه لحظه‌ای واقعاً مالک است.

و برای هر دو، یک پیامد عملی دارد: حق‌هایی که به مالکیت گره خورده‌اند، پیش از تسویه فعال نیستند. کوتاه شدن چرخه از دو روز به یک روز، پنجرهٔ این فاصله را نصف کرد ولی حذفش نکرد.

ارز فرابورس: طرف مقابل شما کیست؟

در ارز فرابورس، طرف مقابل معاملهٔ کاربر خودِ دلر است. و همان دلر پلتفرم و قیمت نمایش‌داده‌شده را کنترل می‌کند. ^[S5]

چرا این جمله را باید دو بار خواند

این جمله را باید دو بار خواند. یعنی نهادی که قیمت را به شما نشان می‌دهد، همان نهادی است که آن طرف معامله‌تان می‌ایستد. این لزوماً تخلف نیست و ساختار همین است، ولی تصویر «من در برابر بازار» را باطل می‌کند.

پرسش درستی که می‌شود پرسید

به همین دلیل، پرسش درست دربارهٔ یک پلتفرم این نیست که «قیمتش خوب است یا نه». پرسش درست این است که قیمت را چه کسی می‌سازد و آن نهاد در معاملهٔ شما چه جایگاهی دارد.

چرا این با بازار سهام فرق دارد

در بازار سهام، بورس و کارگزار و نهاد پایاپای موجودیت‌های جدا هستند و هرکدام نقش تعریف‌شده دارند. در ارز فرابورس این تفکیک لزوماً برقرار نیست.

برای کاربر ایرانی چه فرق می‌کند؟

سه چیز که در منابع فارسی معمولاً یکجا و بدون تفکیک گفته می‌شوند. ^[S7]

• کارگزاری ارزی بدون مجوز و تبلیغ آن در فضای مجازی رسماً مصداق محتوای مجرمانه اعلام شده است.

• موضع بانک مرکزی دربارهٔ خرید و فروش رمزارز یک تفکیک است.

• انحصار انتشار پول و ابزار پرداخت با بانک مرکزی است.

چرا این سه به هم وصل‌اند

مرتبط: قوانین ارز دیجیتال در ایران — تفکیکی که بانک مرکزی گذاشته و منابع فارسی معمولاً یکجا نقلش می‌کنند.

بند سوم مبنای بند دوم است. موضع رسمی دربارهٔ شبکه‌های پرداخت مبتنی بر بلاک‌چین از همان انحصار می‌آید. کسی که این دو را جدا نکند، نتیجه‌ای می‌گیرد که در متن نیست.

هر سه از اطلاعیه‌های خود بانک مرکزی می‌آیند. آیا فارکس در ایران قانونی است هرکدام را جدا بررسی می‌کند.

تصمیم از شبکهٔ اجتماعی چه ریسکی دارد؟

نهاد ناظر سه ریسک مشخص برای تصمیم معاملاتی بر پایهٔ شبکهٔ اجتماعی برمی‌شمارد، و یکی از آن سه اصلاً مالی نیست، بلکه حقوقی است.

این نکتهٔ کم‌نقل‌شده‌ای است. بحث فقط «ممکن است ضرر کنید» نیست؛ مشارکت در برخی الگوهای هماهنگ‌شده خودش پیامد حقوقی دارد.

دو ریسک آشناتر که کمتر جدی گرفته می‌شوند

• هویت پشت یک حساب معلوم نیست.

• انگیزهٔ کسی که توصیه می‌کند معلوم نیست.

هیچ‌کدام از این دو با «تحلیل بهتر» حل نمی‌شوند، چون مسئله در تحلیل نیست.

از اینجا کجا بروید

خوشهٔ مبانی پنج شاخهٔ دیگر دارد و این مدخل عمداً هیچ‌کدامشان را کامل باز نکرده. هرکدام مدخل خودش را دارد.

پنج شاخهٔ خوشهٔ مبانی و آنچه در هرکدام است.

ترتیب پیشنهادی برای شروع

اگر تازه شروع کرده‌اید، ترتیب پیشنهادی سه گام دارد و اول مفاهیم پایه تا واژگان جا بیفتد. بعد انواع سفارش تا بدانید دکمه‌ها چه می‌کنند و بعد قواعد ایران تا بدانید کجا ایستاده‌اید. چگونه ترید را شروع کنیم همین ترتیب را گام‌به‌گام می‌برد.